Alcmonavis
| Autor: | Kamil Kamiński |
| Alcmonavis | |
|---|---|
| Dieta | mięsożerny |
| Miejsce | Niemcy - Bawaria |
| Czas |
ok. 149 Ma |
| Systematyka | Dinosauria |
 Holotyp. Źródło: Rauhut i in., 2019. [1] | |
Wstęp
Alcmonavis to rodzaj prymitywnego ptaka, żyjącego w późnej jurze na obszarze dzisiejszych Niemiec. Dzielił on swoje środowisko ze słynnym „praptakiem” - Archaeopteryx. Początkowo przedstawiono go jako trzynasty okaz archeopteryksa, następnie został uznany za osobny rodzaj.
Etymologia
Nazwa Alcmonavis pochodzi od słowa Alcmona, będącego celtyckim oznaczeniem rzeki Altmühl w rejonie Solnhofen w Niemczech, oraz łacińskiego avis („ptak”). Epitet gatunkowy honoruje Rolanda Pöschla, który odkrył szczątki i przewodził pracom wykopaliskowym.
Materiał kopalny
Holotyp (SNSB-BSPG 2017 I 133) to niemal kompletne, częściowo artykułowane prawe skrzydło.
Budowa i paleobiologia
Alcmonavis był niedużym, prymitywnym ptakiem. Rozmiarami ciała zdecydowanie przewyższał jednak archeopteryksa. Kość łokciowa alkmonawisa stanowiła 111% długości analogicznej kości największego okazu „praptaka”. Poza tym oba zwierzęta były do siebie podobne, różniły się głównie proporcjami poszczególnych kości. Alcmonavis cechował się m.in. bardzo dużym grzebieniem naramienno-piersiowym (ang. deltopectoral crest) kości ramiennej, II kością śródręcza wyraźnie masywniejszą od pozostałych oraz bardzo masywnym, zaokrąglonym w przekroju pierwszym paliczkiem drugiego palca dłoni. Pod względem rozwoju ewolucyjnego był on nieco bardziej zaawansowany niż Archaeopteryx. Prawdopodobnie przewyższał też „praptaka” pod względem zdolności do aktywnego lotu, o czym świadczą m.in. wyraźniejsze miejsca przyczepu mięśni odpowiedzialnych za trzepotanie skrzydłami.
Kwestia odrębności od Archaeopteryx
Badania morfometryczne (O'Connor i Marugán-Lobón, 2026) wykazały, że Alcmonavis jest nieodróżnialny od archeopteryksa, a domniemane różnice wynikają najprawdopodobniej z ontogenezy. Do innych wniosków doszli Foth i Rauhut, którzy wyliczyli osiem różnic między alkmonawisem a archeopteryksem. Ponadto w przeprowadzonej przez nich analizie filogenetycznej nie tworzą one kladu, a Alcmonavis jest bliższy Sapeornis i grupie Euavialae.
Spis gatunków
| Alcmonavis | Rauhut, Tischlinger i Foth, 2019 |
| A. poeschli | Rauhut, Tischlinger i Foth, 2019 |
Bibliografia
Foth, C., & Rauhut, O. W. M. (2026). "Considerations on the taxonomy of Late Jurassic Avialae (Theropoda) from the Solnhofen Archipelago." Fossil Record 29(2): 731-758. doi:10.3897/fr.29.200245.
O’Connor, J. K., & Marugán-Lobón, J. (2026). "Evaluating variation in Solnhofen avialans." Biology Letters. 22 (3): 20250601. doi:10.1098/rsbl.2025.0601.
Rauhut, O. W. M., Tischlinger, H., & Foth, C. (2019). "A non-archaeopterygid avialan theropod from the Late Jurassic of southern Germany". eLife 8: e43789. https://doi.org/10.7554/elife.43789
