Yaverlandia: Różnice pomiędzy wersjami
m (→Historia taksonu) |
|||
| (Nie pokazano 9 wersji utworzonych przez 2 użytkowników) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
{{DISPLAYTITLE:''Yaverlandia''}} | {{DISPLAYTITLE:''Yaverlandia''}} | ||
| − | + | {{Opis | |
| − | { | + | |Autor = [[Kamil Kamiński]] |
| − | | Autor | + | |Korekta = [[Michał Siedlecki]] |
| − | + | |nazwa = ''Yaverlandia'' (jawerlandia) | |
| − | + | |długość = 87 cm<ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref> | |
| − | + | |wysokość = 37 cm (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref> | |
| − | | | + | |masa = 2,3 kg<ref name="Molina-Larramendi"></ref> |
| − | | | + | |dieta = wszystkożerny/mięsożerny |
| − | + | |miejsce = [[Wielka Brytania]] - Wyspa Wight | |
| − | + | <small>([[formacja]] [[Wessex]] - górne ilaste złoże)</small> | |
| − | + | |czas = {{Występowanie|126|125}} | |
| − | + | ok. 125 [[Ma]] <br> | |
| − | |- | + | <small> [[wczesna kreda]] (późny [[barrem]])</small> |
| − | + | |systematyka = | |
| − | | | + | ?[[Dinosauria]] |
| − | + | |grafika = Yaverlandia skull replica.png | |
| − | + | |podpis = Replika [[holotyp|okazu typowego]] jawerlandii, widziana od góry i od spodu. Autor zdjęcia: Harold9595959. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Yaverlandia_skull_replica.png#mw-jump-to-license] | |
| − | | | + | |PorównanieGrupa = |
| − | + | |PorównanieDługość = | |
| − | + | |mapa = | |
| − | | [[Wielka Brytania]] | + | }} |
| − | |||
| − | <small>([[formacja]] [[Wessex]])</small> | ||
| − | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | <small>[[wczesna kreda]] ([[barrem]])</small> | ||
| − | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |} | ||
| − | |||
==Wstęp== | ==Wstęp== | ||
''Yaverlandia'' to niewielki teropod, być może z rodziny [[troodontyd]]ów, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszej Wielkiej Brytanii. Jego dokładna pozycja systematyczna jest trudna do ustalenia ze względu na skąpość materiału kopalnego. | ''Yaverlandia'' to niewielki teropod, być może z rodziny [[troodontyd]]ów, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszej Wielkiej Brytanii. Jego dokładna pozycja systematyczna jest trudna do ustalenia ze względu na skąpość materiału kopalnego. | ||
| Linia 57: | Linia 28: | ||
==Materiał kopalny i budowa== | ==Materiał kopalny i budowa== | ||
| − | [[Holotyp]] (MIWG 1530) obejmuje niekompletny dach czaszki (obie kości czołowe, częściowa prawa k. zaoczodołowa i fragment lewej k. oczodołowo-klinowej (ang. ''orbitosphenoid'') ([[Peter Galton|Galton]], 1971). | + | [[Holotyp]] (MIWG 1530) obejmuje niekompletny dach czaszki (obie kości czołowe, częściowa prawa k. zaoczodołowa i fragment lewej k. oczodołowo-klinowej (ang. ''orbitosphenoid'') ([[Peter Galton|Galton]], 1971). |
| + | |||
| + | Materiał przypisany to okaz IWCMS. 2012.585. jest on podobny do holotypu, lecz bardziej zerodowany i obejmuje obie połączone kości czołowe (Naish i Sweetman, 2026). | ||
==Historia taksonu== | ==Historia taksonu== | ||
| − | Szczątki jawerlandii zostały po raz pierwszy opisane już w 1930 r., jako pozostałości ''[[Vectisaurus]]''. Dopiero w 1971 r. Galton utworzył dla nich nowy rodzaj ''Yaverlandia'' i uznał to zwierzę za prymitywnego przedstawiciela [[ | + | Szczątki jawerlandii zostały po raz pierwszy opisane już w 1930 r., jako pozostałości ''[[Vectisaurus]]''. Dopiero w 1971 r. Galton utworzył dla nich nowy rodzaj ''Yaverlandia'' i uznał to zwierzę za prymitywnego przedstawiciela [[Pachycephalosauridae]]. Taka interpretacja była później powtarzana przez kilku autorów. Szybko jednak zauważono, że fragmentaryczna czaszka ''Yaverlandia'' nie wykazuje cech typowych dla pachycefalozaurów, co poddało w wątpliwość jej przynależność do tej rodziny dinozaurów (m.in. Giffin, 1989). W 2006 r. [[Robert Sullivan]] wyróżnił cztery cechy świadczące o tym, że jawerlandia była prawdopodobnie niewielkim [[Theropoda|teropodem]]. [[Darren Naish|Naish]] i [[Davis Martill|Martill]] (2008) uznali ją za przedstawiciela [[klad]]u [[Maniraptora]]. Być może należała ona do rodziny [[Troodontidae]] (np: Molina-Pérez i Larramendi, 2019), choć część cech w budowie czaszki charakterystycznych dla troodotydów okazała się obecna również u [[Unenlagiinae|unenlaginów]], czy [[Halszkaraptorinae|halszkaraptorynów]], stąd do czasu opisania nowego, pełniejszego materiału kopalnego należy uznać tego teropoda za [[Paraves|parawiala]] o nieokreślonej pozycji systematycznej ([[Michael Mortimer|Mortimer]], online). Naish i Sweetman (2026) stwierdzili, że nie ma poważniejszych podstaw, by uznać ''Yaverlandia'' za dinozaura w ogóle, nie mówiąc już o dokładniejszym przypisaniu do którejś z grup teropodów. Kształt i powierzchnia kości czołowych może wskazywać, że należą one do niedinozaurowych gadów, np. krokodylomorfów. |
==Spis gatunków== | ==Spis gatunków== | ||
| Linia 68: | Linia 41: | ||
|- | |- | ||
| {{V|''Y. bitholus''}} | | {{V|''Y. bitholus''}} | ||
| − | | {{Kpt| | + | | {{Kpt|Galton}}, 1971 |
|- | |- | ||
|} | |} | ||
| Linia 74: | Linia 47: | ||
==Bibliografia== | ==Bibliografia== | ||
<small> | <small> | ||
| + | |||
| + | Austen, P.A.; Batten, D.J. (2018). "English Wealden fossils: an update". Proceedings of the Geologists' Association. 129 (2): 171–201. [https://doi.org/10.1016%2Fj.pgeola.2018.02.007] | ||
| + | |||
Galton, P. (1971). “A primitive dome-headed dinosaur (Ornithischia; Pachycephalosauridae) from the Lower Cretaceous of England and the function of the dome of pachycephalosaurids”. Journal of Paleontology. 45(1), 40-47. | Galton, P. (1971). “A primitive dome-headed dinosaur (Ornithischia; Pachycephalosauridae) from the Lower Cretaceous of England and the function of the dome of pachycephalosaurids”. Journal of Paleontology. 45(1), 40-47. | ||
| Linia 82: | Linia 58: | ||
Mortimer, M. (2011 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm#Yaverlandiabitholus] | Mortimer, M. (2011 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm#Yaverlandiabitholus] | ||
| − | Naish, D. | + | Naish, D. & Martill, D.M. (2008). "Dinosaurs of Great Britain and the role of the Geological Society of London in their discovery: Ornithischia". Journal of the Geological Society, London. 165 (3): 613–623. [[doi:10.1144/0016-76492007-154]]. |
| + | |||
| + | Naish, D. & Sweetman, S.C. (2026). "A second specimen of the enigmatic Wealden reptile ''Yaverlandia''." Proceedings of the Geologists' Association. 137.1. [[doi:10.1016/j.pgeola.2026.101179]]. | ||
| − | Sullivan, R.M. (2006). “A taxonomic review of the Pachycephalosauridae (Dinosauria: Ornithischia)”. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 35:347-365.</small> | + | Sullivan, R.M. (2006). “A taxonomic review of the Pachycephalosauridae (Dinosauria: Ornithischia)”. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 35:347-365. |
| + | <references/></small> | ||
[[Kategoria:Dinosauria]] | [[Kategoria:Dinosauria]] | ||
Aktualna wersja na dzień 15:32, 18 mar 2026
| Autor: | Kamil Kamiński |
| Korekta: | Michał Siedlecki |
| Yaverlandia (jawerlandia) | |
|---|---|
| Długość | 87 cm[1] |
| Wysokość | 37 cm (w biodrach) [1] |
| Masa | 2,3 kg[1] |
| Dieta | wszystkożerny/mięsożerny |
| Miejsce | Wielka Brytania - Wyspa Wight |
| Czas |
ok. 125 Ma |
| Systematyka | ?Dinosauria |
 Replika okazu typowego jawerlandii, widziana od góry i od spodu. Autor zdjęcia: Harold9595959. [1] | |
Wstęp
Yaverlandia to niewielki teropod, być może z rodziny troodontydów, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszej Wielkiej Brytanii. Jego dokładna pozycja systematyczna jest trudna do ustalenia ze względu na skąpość materiału kopalnego.
Etymologia
Nazwa rodzajowa pochodzi od miejsca znalezienia szczątków – Yaverland Battery na wyspie White. Epitet gatunkowy bitholos wywodzi się od łacińskich słów bi („dwa”) oraz tholus („kopuła”), w nawiązaniu do domniemanej podwójnej kopuły na szczycie czaszki.
Materiał kopalny i budowa
Holotyp (MIWG 1530) obejmuje niekompletny dach czaszki (obie kości czołowe, częściowa prawa k. zaoczodołowa i fragment lewej k. oczodołowo-klinowej (ang. orbitosphenoid) (Galton, 1971).
Materiał przypisany to okaz IWCMS. 2012.585. jest on podobny do holotypu, lecz bardziej zerodowany i obejmuje obie połączone kości czołowe (Naish i Sweetman, 2026).
Historia taksonu
Szczątki jawerlandii zostały po raz pierwszy opisane już w 1930 r., jako pozostałości Vectisaurus. Dopiero w 1971 r. Galton utworzył dla nich nowy rodzaj Yaverlandia i uznał to zwierzę za prymitywnego przedstawiciela Pachycephalosauridae. Taka interpretacja była później powtarzana przez kilku autorów. Szybko jednak zauważono, że fragmentaryczna czaszka Yaverlandia nie wykazuje cech typowych dla pachycefalozaurów, co poddało w wątpliwość jej przynależność do tej rodziny dinozaurów (m.in. Giffin, 1989). W 2006 r. Robert Sullivan wyróżnił cztery cechy świadczące o tym, że jawerlandia była prawdopodobnie niewielkim teropodem. Naish i Martill (2008) uznali ją za przedstawiciela kladu Maniraptora. Być może należała ona do rodziny Troodontidae (np: Molina-Pérez i Larramendi, 2019), choć część cech w budowie czaszki charakterystycznych dla troodotydów okazała się obecna również u unenlaginów, czy halszkaraptorynów, stąd do czasu opisania nowego, pełniejszego materiału kopalnego należy uznać tego teropoda za parawiala o nieokreślonej pozycji systematycznej (Mortimer, online). Naish i Sweetman (2026) stwierdzili, że nie ma poważniejszych podstaw, by uznać Yaverlandia za dinozaura w ogóle, nie mówiąc już o dokładniejszym przypisaniu do którejś z grup teropodów. Kształt i powierzchnia kości czołowych może wskazywać, że należą one do niedinozaurowych gadów, np. krokodylomorfów.
Spis gatunków
| Yaverlandia | Galton, 1971 |
| Y. bitholus | Galton, 1971 |
Bibliografia
Austen, P.A.; Batten, D.J. (2018). "English Wealden fossils: an update". Proceedings of the Geologists' Association. 129 (2): 171–201. [2]
Galton, P. (1971). “A primitive dome-headed dinosaur (Ornithischia; Pachycephalosauridae) from the Lower Cretaceous of England and the function of the dome of pachycephalosaurids”. Journal of Paleontology. 45(1), 40-47.
Giffin, E.B. (1989). “Pachycephalosaur paleoneurology (Archosauria: Ornithischia)”. Journal of Vertebrate Paleontology. 9(1), 67-77.
Holtz, T. (2012) Dinosaurs (suplement) [3]
Mortimer, M. (2011 online) [4]
Naish, D. & Martill, D.M. (2008). "Dinosaurs of Great Britain and the role of the Geological Society of London in their discovery: Ornithischia". Journal of the Geological Society, London. 165 (3): 613–623. doi:10.1144/0016-76492007-154.
Naish, D. & Sweetman, S.C. (2026). "A second specimen of the enigmatic Wealden reptile Yaverlandia." Proceedings of the Geologists' Association. 137.1. doi:10.1016/j.pgeola.2026.101179.
Sullivan, R.M. (2006). “A taxonomic review of the Pachycephalosauridae (Dinosauria: Ornithischia)”. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 35:347-365.
![[1]](https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Yaverlandia_skull_replica.png#mw-jump-to-license){kind=link}